10. March 2008 22:34
Hugtakið "öryggisafrit" hefur verið mikið notað á síðustu misserum, en það er notað yfir það þegar maður er með afrit af hugverki í sinni vörslu (t.d. forriti, kvikmynd, sjónvarpsþætti o.s.frv.), að sjálfsögðu eingöngu öryggisafrit ef upphaflega eintakið skyldi nú glatast af einhverjum orsökum.
Umræða um þetta málefni hefur verið nokkuð áberandi í fjölmiðlum og á bloggsíðum, t.d. hjá Púkanum (ég er nokk viss um að þar er Friðrik Skúlason á ferð), og óhætt að segja að sitt sýnist hverjum.
Mitt persónulega mat á málinu er það, að auðvitað á að borga fyrir hugverk eins og önnur verk. Röksemdin um að höfundurinn sé ekki að tapa neinu þegar verk hans er afritað án þess að hann fái greitt fyrir heldur ekki vatni að mínu mati, augljóst má vera að ef ég t.d. eyði 100.000 í að skrifa forrit (t.d. með því að eyða tíma í forritið sem ég hefði getað selt út annars fyrir þann pening, nú eða ræð til mín forritara og borga honum fyrir), sel svo eintak af því til einhvers fyrir 5000 kall, sá fer síðan að dreifa afritum af forritinu án þess að ég fái borgað fyrir og enginn annar borgar fyrir forritið, þá má ljóst vera að ég er ekki að fá upp í kostnað.
Hins vegar er ég með tvær spurningar sem gaman væri að fá álit fólks á.
- Setjum sem svo að ég sé búinn að kaupa tónlist eða myndir - nema að hér er um að ræða efni á "gömlu" formi, þ.e. tónlist á spólum eða myndir á VHS spólum. Er ég að gera rangt með því að verða mér úti um stafræn afrit af þessu sama efni annars staðar frá? Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort um þetta er fjallað í lögum.
Ef við tökum dæmi þá keypti ég t.d. Fóstbræðraþættina á VHS á sínum tíma. Á umslaginu stendur m.a. "Útleiga, lán, fjölföldun og opinber birting, að hluta eða í heild, er stranglega bönnuð". Hér væri ekki um fjölföldun að ræða samkvæmt mínum skilningi heldur afritatöku. Persónulega myndi ég halda að þetta væri í lagi, svona í ljósi þess að ég er búinn að borga fyrir efnið þegar ég keypti spólurnar á sínum tíma. Aðrir gætu sagt að útgefendur hafi þurft að leggja út í tilkostnað við að færa efnið yfir á nýja miðilinn, og því þurfi að borga fyrir það.
Í versta falli þyrfti ég þá að verða mér úti um búnað til að færa efnið yfir á stafrænt form, og sjálfsagt vel hægt að rökstyðja að ef ég hef rétt á að taka öryggisafrit af efni þá megi ég ráða því á hvaða formi slíkt öryggisafrit er, en ég yrði þá að eiga afrit af efninu eins og það var þegar ég keypti það (en ekki t.d. afrit af DVD diskum, hugsanlega með aukaefni o.s.frv.).
- Úr því við erum farin að fjalla um afritatöku, þá er annað sem ég hef verið að spá í. Nú er lítill skæruliði á heimilinu sem hefur afskaplega gaman af því að horfa á Stubbana, Póstinn Pál, Emil í Kattholti, Línu Langsokk, Bubba byggi og ýmislegt þess háttar. Við höfum keypt nokkra DVD diska handa honum og hann gæti horft á þetta allan liðlangan daginn ef hann fengi leyfi til þess.
Nema hvað að þessir diskar þola alls ekki meðferð tveggja ára barns. Ef maður setti svona disk í hendurnar á barni (og n.b. drengurinn var búinn að læra á DVD spilarann löngu áður en hann lærði að tala), þá er klárt mál að diskurinn verður orðinn ónýtur innan fárra daga, rispaður þannig að ekki verður lengur hægt að spila hann.
Sumir kynnu að segja að auðvitað láti maður ekki DVD diska í hendurnar á börnum. Ég segi á móti: a) það er ekkert tekið fram um það á diskunum hvaða aldurshópar megi meðhöndla diskana, b) hér er um barnaefni að ræða, c) þegar geisladiskar komu á markaðinn fyrir um 20 árum síðan var eitt af því sem var talið þeim til tekna einmitt hvað þeir væru endingargóðir og öruggir. Mér er minnisstætt þegar ég sá frétt þar sem talsmaður frá fyrirtækinu smurði morgunmat á disk, skóf hann svo af og spilaði diskinn aftur. Þetta hefur greinilega breyst á síðustu árum því nú má varla anda á diska, þá eru þeir búnir að rispast. Því spyr ég: ætti ekki að vera hægt að fá afrit af þessu efni ef diskurinn skemmist án þess að þurfa að borga alveg nýtt eintak, nægilegt ætti að vera að borga fyrir "efniskostnaðinn", þ.e. diskinn sjálfan og svo e.t.v. vinnu við afritatökuna. Eða er ég á villigötum þar?
Semsagt, þetta er það sem ég er að spöglera í þessum málum og hefði ég gaman að heyra annarra álit í þessum efnum.