Í morgun hélt Fredrik Härén fyrirlestur í HR um hugmyndaauðgi (e. Creativity) fyrir nemendur í MBA námi, en starfsmönnum HR og fleirum var boðið að koma líka svo ég þáði boðið. Skemmst er frá því að segja að fyrirlesturinn var afar áhugaverður, eins og fram kemur í sögunni sem hér fer nú á eftir.
Fyrst spurði hann okkur 3ja spurninga, þar á meðal hvort okkur fyndist við vera hugmyndaauðug. Og lang flestir svöruðu að svo væri. Þetta ku víst vera óvenjulegt, að meðaltali svarar tæpur helmingur játandi, eina undantekningin hefur verið þegar hann hefur haldið fyrirlestra fyrir starfsfólk auglýsingastofa annarsvegar og Íslendinga hins vegar. Síðan sagði hann að hann hefði það að markmiði að sýna okkur fram á hvað við værum alls ekki hugmyndaauðug. Ég fjalla um það í lokin.
Þá fór hann að tala um hvað hugmyndir væru. Hann hélt því fram að hugmyndir væru í eðli sínu það þegar einhver tekur eitthvað tvennt sem er þekkt, og blandar því saman á nýjan hátt þannig að úr verði eitthvað nýtt. Hann kom með "jöfnu" sem á að lýsa því hvernig hugmyndir verða til, í stuttu máli var hún svona:
hugmynd = p(k+i)
þar sem p er persóna, k er þekking (knowledge) og i er upplýsingar (information). Nú svo útskýrði hann að allt þrennt hefði vaxið gríðarlega á síðustu árum. Fólksfjöldi eykst mun hraðar nú en nokkurntímann áður í sögu mannkyns (á síðustu 10 árum hefur um einn milljarður manna fæðst, en það ku vera 1% alls mannkyns frá upphafi). Þekking er jú alltaf að aukast, þ.e. fleiri og fleiri stunda nám, aukningin er aðallega í Asíu og þróunarlöndunum, bæði í fjölda "formlegra" háskólastúdenta, sem og þeirra sem sækja nám á netinu án þess að vera skráðir í formlegt háskólanám. Að lokum hefur aðgengi að upplýsingum aukist griðarlega á síðustu 10 árum með tilkomu netsins - hann gekk svo langt að líkja þessu við stórkostlega þróunaraðstoð: vestræn ríki hafa á síðustu árum tekið nánast alla sína þekkingu og sett hana á netið, svo gott sem ókeypis; bæði fyrir önnur vestræn ríki sem og fyrir þróunarlöndin.
Þá fór hann að tala um þá ógn sem okkur Vesturlandabúum stafar af Asíuríkjum, því þar er að verða algjör sprenging í fjölda fólks með menntun og aðgengi að menntun og upplýsingum. Sem dæmi fór hann að tala um hæstu hús í heimi, en það eru meira en 150 ár síðan Evrópubúar áttu hæstu byggingu í heimi. Bandaríkjamenn áttu þau met lengi vel, en á síðustu árum hafa Asíuríki tekið við, og eftir nokkur ár verða a.m.k. fjórar hæstu byggingar í heimi staðsettar í Asíuríkjum. Annað fannst honum umhugsunarvert: Asíubúar hafa aðgang að öllu varðandi vestræna menningu, auk þeirrar austurlensku. Þetta geta þeir notað til að búa til nýjar hugmyndir, byggðar á þessum tveim ólíku menningarheimum. Við Vesturlandabúar hins vegar þekkjum bara okkar eigin heim. Því til staðfestingar bað hann okkur um að nefna þjóðarleiðtoga Kína og Indlands; hann bað okkur um að nefna tvö fræg Kínversk fyrirtæki, og hann bað okkur um að nefna þó ekki væri nema eitt lag frá Asíu (popp, þjóðlagatónlist, hvað sem er). Skemmst er frá því að segja að hópurinn gat lítið sagt. Þetta var kannski mesta sjokkið sem maður fékk eftir þennan fyrirlestur: við vitum í raun og veru ekki neitt um Asíu!
En aftur að sköpunarkraftinum. Hann bað okkur semsagt um að nefna 10 hluti sem ekki væri hægt að framkvæma, og hópurinn taldi samviskusamlega upp 10 atriði (eins og að fljúga, ganga á vatni, anda í geimnum etc.). Í lok fyrirlestursins birti hann svo glæru þar sem fram komu 10 atriði sem oftast eru nefnd, og jú mikið rétt, mörg hver voru þau sömu og við höfðum nefnt. Þar fyrir utan sagði hann að af þessum atriðum sem við nefndum, þá væri aðeins eitt sem ekki hefði verið upphugsað áður. Öll hin voru atriði sem við höfðum heyrt af annars staðar frá. Þetta notaði hann til að sýna okkur fram á að við værum ekki jafn auðug af hugmyndum eins og við héldum, við værum í raun forrituð frá unga aldri til að svara því sem væri rétt; þ.e. koma með svar sem væri búið að finna út að væri rétta svarið, eitthvað sem væri búið að segja okkur og við þyrftum í raun bara að muna það. Þetta held ég að sé alveg rétt. Við mættum öll gera meira af því að spyrja okkur spurninga, en vera ekki að leita að svarinu sem allir hinir samþykkja. Hitt er svo annað mál að aðferðin sem hann notaði var svolítið villandi. Hann nefnilega bað okkur ekki um að koma með 10 atriði sem væru óframkvæmanleg og enginn hefði upphugsað áður. Hann bað bara um 10 atriði sem væru óframkvæmanleg, eða þar var áherslan að minnsta kosti.
Þrátt fyrir þetta sem ég kýs að kalla trikk, þá var fyrirlesturinn engu að síður fræðandi, upplýsandi og vakti mann vissulega til umhugsunar um það hvort maður sé að nota sköpunargáfuna til hins ítrasta. Ég held að maður sé án efa ekki að því, og þurfi að fara markvisst að vinna í að þjálfa hæfileikann til að koma með nýjar hugmyndir. Því eins og svo margt annað er þetta að miklu leyti bara spurning um að æfa sig.